Oale Groond… een stukje geschiedenis van De Lutte

enkele_boerderijtjes_bij_elkaar_resizedDe Lutte is tegenwoordig een relatief klein kerkdorp met enkele duizenden inwoners; uiterlijk getuigt er nog weinig van dat De Lutte eeuwen geleden een belangrijke plaats innam in Twente; b.v. wanneer er bij een rechtzaak een “hoger beroep” nodig was, ging men hiervoor naar de markerichters in De Lutte. Die spraken recht op de zogenaamde ‘spraakstede’; die lag vlakbij de huidige vakantiewoning, in een weiland van onze buren (bij onze andere buren stond destijds trouwens de galg; het gemak dient de mens, nietwaar :-).

De voorloper van de gemeenten waren in Twente de ‘marken’; d.w.z. een vereniging van boeren en landarbeiders wonende in een afgebakend gebied; zo’n marke had tot doel had om de gezamelijke belangen te verdedigen. Zo moest er b.v. tegen invallen van rondtrekkende legereenheden worden verdedigd, en natuurlijk moest ook aan allerlei vormen van natuurgeweld het hoofd geboden worden.

schal_tinus_aan_het_hooien_resizedVerder was het typisch dat een marke ook de bestemming regelde van het vruchtgebruik van de zg. “gemene gronden”, d.w.z. grond die niet aan iemand persoonlijk behoorde, maar van de gemeenschap als geheel was. Bekend zijn voorschriften over wie welke dieren mocht laten grazen op die “gemene gronden”

De marke Lutte was zo groot dat ze was opgedeeld in 4 ‘heurnes’, de Roorderheurne, de Hengelerheurne, de Moltherheurne en de Elfterheurne; deze namen zijn tegenwoordig nog steeds in gebruik. Pas in 1817 hield de marke Lutte op te bestaan, want toen werd ze bij de gemeente Losser gevoegd.

LutterseKerk_uit_1831_resizedIn 1786 werd het eerste kerkhuis gebouwd, op erve Varwick, op een plek tussen de tegenwoordige Boerderij en de huidige kerk in. In 1831 is een echt kerkgebouw gebouwd (zie de foto hiernaast), op de plek waar tegenwoordig nog steeds de kerk staat.

huidige_kerk_de_lutteDe huidige kerk stamt uit 1931, en staat qua altaar-orientatie precies omgekeerd aan zijn voorganger. In het ruime kerkebos rondom het kerkhof, liggen verschillende kapelletjes, die vroeger, en tegenwoordig opnieuw weer gebruikt worden voor de jaarlijkse processie. Door de eeuwen heen is het merendeel van de Lutterse bevolking steeds overtuigd katholiek gebleven, ondanks (of juist dankzij) de onderdrukking cq. achterstelling die begon na de spaanse overheersing, en feitelijk pas eindigde in de vorige eeuw.

rogge_in_gas_op_lutterse_es_resizedNet als op andere plaatsen in Twente, zijn er in De Lutte vele ‘essen’ die getuigen van eeuwenlange landarbeid, en bemesting uit zg. potstallen. In die potstallen werden heide-plaggen gelegd, waarop de schapen die overdag buiten liepen, ’s nachts hun behoefte deden. Die plaggen werden dan later als bemesting opgebracht op de akkers. Men zegt wel dat een es hierdoor per jaar gemiddeld slechts één millimeter groeide; en tegenwoordig steken ze soms wel enkele meters(!) uit boven de omringende omgeving.

Villa_duivendalRondom de essen werden boerderijen gebouwd, en sommige staan daar nu nog steeds. Van latere datum zijn de vele prachtige landhuizen, vooral op heuveltoppen gebouwd, om het mooie uitzicht dat daar destijds was; tegenwoordig zijn deze huizen meestal omringd door hoge bossen (zoals op de foto hiernaast te zien is).

Die landhuizen zijn met name door textielfabrikanten gebouwd, tegen het einde van de 19e eeuw. Toen was de textiel-industrie hier ten lande nog flink winstgevend, en mocht een zomerverblijf dus nog best een paar knaken kosten.

Egheria_luchtfoto_1911_springerDat van de Lutterse geschiedenis veel is opgeschreven, danken we met name aan één man: De latere pastoor J.C. Geerdink. Die groef als jongen eens in de archieven op zijn ouderlijke boerderij, en daar ontdekte hij toen een zeer zeldzame verzameling geschriften. Zich van de historische waarde hiervan onbewust, heeft hij die geschriften “vanwege de leuke zegels” allemaal verknipt.. Later, toen hij inmiddels pastoor van De Lutte geworden was, heeft hij de informatie uit die geschriften opnieuw gerangschikt en opgeschreven. Daaruit is de “Kroniek van De Lutte” voortgekomen, een dik boekwerk waarin de geschiedenis van De Lutte vanaf ongeveer 800 tot 1845, uitvoerig staat beschreven.

 

Bronvermelding tekst: www.losser.nl

Bronvermelding figuren:

  • De foto van de kerk uit 1831, komt uit ‘De Dree Marken deur de joarn hen II’,
    een uitgave van de historische vereniging “De Dree Marken” uit De Lutte, 2001
  • De foto van Villa Duivendal komt hier vandaan
  • De luchtfoto uit 1911 van Villa Egheria komt hier vandaan
  • .. de andere figuren komen uit ‘Ach Lieve Tijd, Twente en de Twentenaren’ (uitgeverij Waanders)

Meer informatie over de geschiedenis van De Lutte / Twente:

    • “Kroniek van De Lutte” (pastoor J.C. Geerdink). Dit boek ligt in de vakantiewoning voor geïnteresseerden ter inzage
    • Historische vereniging De Dree Marken, die zich richt op de geschiedenis van Beuningen, De Lutte en Berghuizen
    • Het Palthehuismet veel informatie over de historie van de stad Oldenzaal
      (Oldenzaal)
  • In de Wikipedia is er ook een hoofdstuk over Twente en haar geschiedenis
    Hierin wordt geëindigd met verwijzing naar de regio-soap “Van Jonge Leu en Oale Grond” 
    (en zo is ’n cirkel weer roond)